Στό κέντρο τῆς Α΄ βυζαντινῆς ἀναγέννησης στίς ἀρχές τοῦ 11ου αἰώνα δεσπόζει ἡ φωτοειδής μορφή τοῦ μεγάλου μυστικοῦ θεολόγου καί Πατέρα τῆς Ἐκκλησίας μας ἁγίου Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου. «Ὁ ἐν ἁγίοις Συμεών ὁ Νέος Θεολόγος ὑπῆρξεν ἐπίγειος ἄγγελος, οὐράνιος ἄνθρωπος, κλέος τῶν Πατέρων, δόξα τῶν ἀσκητῶν, τῆς Κωνσταντινουπόλεως τό ἀγλάισμα καί τῆς οἰκουμένης τό ἤδιστον ἀγαλλίαμα»1, θά πεῖ γι᾿ αὐτόν ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης. Ὁ μαθητής του Νικήτας Στηθάτος διασώζει τόν θαυμαστό βίο του, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ ὁδοδείκτη γιά τήν ἐν Χριστῷ ζωή, καί ὁ ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς θά γράψει: «Ὁ βίος τοῦ ὁσίου Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου εἶναι ὁλόκληρος ἕνα θαῦμα καί δοξασμένος ἀπό τόν Θεό μέ πολλά ὑπερφυσικά θαύματα· τά δέ συγγράμματά του, ἄν κάποιος τά ὀνομάσει συγγράμματα ζωῆς, δέν θά ὑπερβάλει».2
Γέννημα τῆς Παφλαγονίας τῆς Μικρᾶς Ἀσίας γύρω στό 950 μ.Χ. Ἕντεκα χρονῶν τόν φέρνουν οἱ γονεῖς του στήν Κωνσταντινούπολη γιά νά σπουδάσει, ὅμως ὁ ἴδιος δέν ἔχει ἰδιαίτερη ἀγάπη στά γράμματα. Ἔχει μιά θέση κοντά στόν αὐτοκράτορα, ὡστόσο δέν θέλγεται ἀπό τή χλιδή τῶν ἀνακτόρων. Ἡ καρδιά του ἀναπαύεται στή μονή τοῦ Στουδίου, ἐκεῖ ὅπου ὁ Θεός θά τοῦ δείξει τόν πνευματικό του πατέρα, Συμεών τόν Εὐλαβῆ, ὁ ὁποῖος θά γίνει ἀπλανής ὁδηγός, ἀλλά καί θά τιμηθεῖ ἀπό τό πνευματικό του τέκνο ὡς ἅγιος. Στή μονή Στουδίου ἐπιδίδεται στήν ἀντιγραφή χειρογράφων καί στήν καλλιγραφία, κυρίως ὅμως καλλιεργεῖται στήν πνευματική ζωή, ὥστε μόλις σέ ἡλικία 20 ἐτῶν ἀξιώθηκε τῆς πρώτης ἐμπειρίας τοῦ ἀκτίστου Φωτός. Ὁ ἴδιος θά γράψει: «Καί ἦλθεν ἐπ᾿ ἐμέ φῶς ἀναρχικόν καί ἄυλον, καί ἔλαμψεν ἐν τῷ νοΐ μου ὥσπερ ἀστραπή, καί ἔγνων ὅτι Θεός ἐστιν…».3
Σέ ἡλικία 27 ἐτῶν θά γίνει μοναχός στή γειτονική τοῦ Στουδίου μονή τοῦ ἁγίου Μάμαντος Ξηροκέρκου καί ἡγούμενός της. Ἐκεῖ θά λάμψει ὡς πάμφωτος πνευματικός φάρος μέ τήν κενωτική ἄσκηση, τήν ἀδιάλειπτη προσευχή, τήν πραότητα καί τήν ταπείνωση, ἀλλά καί τήν ἀνυπόκριτη ἀγάπη καί ἀμνησικακία πρός ὅσους τοῦ ἔκαναν κακό. Ἔτσι γίνεται ἐκλεκτό δοχεῖο τοῦ Παρακλήτου Πνεύματος μέ ὑψηλές πνευματικές ἀναβάσεις καί θεοπτίες πού ἀποτυπώνονται στά θεόπνευστα ἔργα του: Κατηχήσεις, θεολογικοί καί ἠθικοί Λόγοι, Ὕμνοι Θείων Ἐρώτων. Ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ ἀπεργάστηκε τήν μέν γλώσσα του σέ κάλαμο γραμματέως ὀξυγράφου τήν δέ διάνοιά του σέ πηγή σοφίας Θεοῦ. «Γι᾿ αὐτό θεολογοῦσε, ὅπως ὁ ἀγαπημένος μαθητής Ἰωάννης» θά γράψει ὁ Νικήτας Στηθάτος. Αὐτό ἀρκεῖ στήν Παράδοση τῆς ζώσας Ἐκκλησίας γιά νά τόν ὀνομάσει Νέο Θεολόγο. Γιά τό θέμα αὐτό ὁ μακαριστός ἐπίσκοπος Ἐρζεγοβίνης Ἀθανάσιος Γιέφτιτς ἔγραφε: «Δέν τοῦ ἔδωσε τυχαία ἡ Ἐκκλησία τό ὄνομα τοῦ Νέου Θεολόγου διότι, ὅπως καί οἱ μεγάλοι πρό αὐτοῦ Πατέρες – Ἀσκητές καί Θεολόγοι, θεολογοῦσε προσευχόμενος καί θεολογῶν προσηύχετο. Ἡ θεολογία του ἀναδυόταν καί ἐκφραζόταν ὡς λατρευτική δοξολογία τοῦ Θεοῦ, ὡς ὕμνος καί εὐχαριστία τῆς καθαρῆς καί κεχαριτωμένης καρδίας του, ἡ ὁποία ἀληθινά βλέπει τόν Θεό καί γνωρίζει τά μυστήριά Του».4
Μυσταγωγός ὕψιστος τῶν φρικτῶν Μυστηρίων θεᾶται συχνά κατά τήν ὥρα τῆς Ἁγίας Ἀναφορᾶς νά τόν σκεπάζει φωτεινή νεφέλη, ἐνῶ ὁ ἴδιος ἔβλεπε τό Πανάγιο Πνεῦμα νά κατέρχεται καί ν᾿ ἁγιάζει αὐτόν καί τά Τίμια Δῶρα. Στά ἔργα του ἐντυπωσιάζει ἡ ἄριστη γνώση τῆς Ἁγίας Γραφῆς καί τῆς πατερικῆς θεολογίας, ἀλλά καί ἡ θεόσδοτη ἱκανότητα νά ἐκφράζει συγκλονιστικά τήν ἁγιοπνευματική ἐμπειρία τῆς ζωῆς μέ τόν Χριστό. Χαρακτηριστικό γνώρισμα τῆς θεολογίας του ἡ χριστοκεντρικότητα: «Ἀπαρχή Χριστός, μεσότης καί τελειότης· ἐν πᾶσι γάρ ὁ ἐν τοῖς πρώτοις, ἐν τε τοῖς μέσοις καί ἐν τελευταίοις ὡς ἐν τοῖς πρώτοις ἐστίν… τά πάντα καί ἐν πᾶσι Χριστός».
Τόν θεόπτη καί φωτοφόρο Συμεών πολέμησε σκληρά ὁ Ἀρχέκακος. Ἰδιαίτερα πολεμήθηκε ὁ Ἅγιος ἀπό τόν Μητροπολίτη Νικομηδείας Στέφανο, ὁ ὁποῖος ἀπό φθόνο κινούμενος τόν κατηγόρησε γιατί τιμοῦσε ὡς ἅγιο τόν γέροντά του Συμεών τόν Εὐλαβῆ. Ὁ Ἅγιος ἐξορίστηκε στήν ἀπέναντι πλευρά τοῦ Βοσπόρου, ὅπου ἵδρυσε ἕνα μικρό μοναστήρι τῆς ἁγίας Μαρίνας κι ἐκεῖ τελείωσε τήν ἁγία, φωτοφόρο καί πνευματοκίνητη ζωή του ὁσιακά στίς 12 Μαρτίου 1022. Ἡ Ἐκκλησία, θέλοντας νά τιμήσει τόν Μεγάλο Θεολόγο τοῦ Ἀκτίστου Φωτός, μετέφερε τήν ἑορτή του ἀπό τή Μεγάλη Τεσσαρακοστή στίς 12 Ὀκτωβρίου καί ἐξαιρετικά τοῦ ἀπέδωσε τόν τίτλο τοῦ Νέου Θεολόγου, μετά τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Εὐαγγελιστή καί τόν ἅγιο Γρηγόριο Θεολόγο.
Ἡ μυστική θεολογία τοῦ ἁγίου Συμεών ἀνοίγει δρόμους θεογνωσίας καί διακηρύσσει τή συνειδητή ἐμπειρία τῆς χάριτος τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ὁ Φώτης Κόντογλου θά πεῖ: «Τοῦτος ὁ Ἅγιος ἔχει κάποια χάρη νά κάνει χειροπιαστά τά πιό βαθιά μυστήρια τῆς θρησκείας. Σάν νά σοῦ τά δείχνει, ὁ μακάριος, μέ τό δάχτυλό του, ἐπειδή ἀξιώθηκε νά ζεῖ μέσα στό ἀνέκφραστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ, ὄντας ἀκόμα μέσα στό σῶμα».5
Σέ ἐποχή πού πολλοί ἰσχυρίζονται ὅτι εἴμαστε ὁ ἐγκέφαλός μας, καί ἡ τεχνολογία προσπαθεῖ νά κατασκευάσει μηχανήματα μέ αἰσθήσεις, ὁ ἅγιος Συμεών δίνει μιά ὑψηλή διάσταση στίς αἰσθήσεις καί τά βιώματα πού ἀπορρέουν ἀπ᾿ αὐτές, ὑποστηρίζοντας ὅτι ἡ ψυχή εἶναι αὐτή πού βιώνει τά ἐρεθίσματα τῶν αἰσθήσεων.
«Ὁ ἄνθρωπος ὁπού ἐπλάσθηκε “κατ᾽ εἰκόνα καί ὁμοίωσιν” Θεοῦ, ἐτιμήθη καί αὐτός καί ἔχει μέσα εἰς τήν ψυχήν του καί νοῦν καί λόγον, μίαν καθόλου αἴσθησιν […] Ἡ ὁποία αἴσθησις εἰς μέν τά σωματικά διαιρεῖται ἀδιαιρέτως, διά μέσου τῶν πέντε μερικῶν αἰσθήσεων, τῆς ὁράσεως, ἀκοῆς, ὀσφρήσεως, γεύσεως καί ἁφῆς. Καί βλέπει, ὄχι αὐτή ἡ αἴσθησις, ἀλλά ἡ ψυχή διά μέσου αὐτῆς, ὁμοίως καί ἀκούει καί ὀσφραίνεται καί γεύεται καί διακρίνει (τά ἀντικείμενα) μέ τήν ἁφήν»6.
Φιλοθέη Χ.Τ.
- Ἀρχ. Χριστοδούλου Κοσμᾶ, ἡγουμένου τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἁγίου Συμεών Νέου Θεολόγου Καλάμου, περιοδ. Πειραϊκή Ἐκκλησία, Ὀκτώβριος 2011, ἔτος 21ο, τεῦχος 230, σ.22. ↩︎
- Ὅπ. π. ↩︎
- Ὕμνος Θ΄, Ὕμνοι Θείων Ἐρώτων. ↩︎
- Μητρ. Ζαχουμίου καί Ἐρζεγοβίνης κυροῦ Ἀθανασίου Γιέφτιτς, «Ὁ μύστης καί θεολόγος τοῦ μεγάλου Μυστηρίου», περ. Πειραϊκή Ἐκκλησία, Ὀκτώβριος 2011, ἔτος 21ο, τεῦχος 230, σ.36. ↩︎
- Φώτη Κόντογλου, «Λόγοι ἀθανασίας πλήρεις», περ. Πειραϊκή Ἐκκλησία, Ὀκτώβριος 2011, ἔτος 21ο, τεῦχος 230, σ.30. ↩︎
- Ἁγ. Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου, Βίβλος τῶν ἠθικῶν, Λόγ. Γ´. ↩︎

