«Σοφία», ὀρθοί
Στή μεγάλη αἴθουσα τελετῶν οἱ ἐπίσημοι καλεσμένοι χειροκροτοῦν ὄρθιοι τούς φετινούς βραβευμένους.1 Εἶναι οἱ νέοι ἐκλεγμένοι ἐκπρόσωποι τῆς ἀνθρώπινης σοφίας. Τή λαμπρή τελετή, ἡ ὁποία συνοδεύεται καί ἀπό μουσική συναυλία, παρακολουθοῦν τό βασιλικό ζεῦγος τῆς Σουηδίας καί ἐκλεκτοί καλεσμένοι. Μεγάλος ἀπών… ὁ Θεός, ὁ πάνσοφος Δημιουργός τοῦ σύμπαντος κόσμου. Ἐδῶ ἡ ἀνθρώπινη σοφία αὐτονομεῖται, κάθε ἀναφορά στήν ἄνωθεν Σοφία θεωρεῖται ἀντιεπιστημονική! Κάποιος εὐφυής ἐπιστήμων ἀνακάλυψε π.χ. ἤ ἐξήγησε ἕνα ἄγνωστο μέχρι τώρα φυσικό φαινόμενο ἤ νόμο. Τό φαινόμενο ὑπῆρχε βεβαίως ἀπό τήν ἀρχή τῆς δημιουργίας, ὅμως ἀπό δῶ καί πέρα θά ἀναφέρεται μέ τό ὄνομα τοῦ ἐπιστήμονα πού τό ἀνακάλυψε. Καί καθώς «ἡ γνῶσις φυσιοῖ» (ἡ γνώση φουσκώνει τόν ἄνθρωπο ἀπό ἔπαρση, Α΄ Κορ η΄ 2), μερικοί ἀπό τούς βραβευμένους αὐτούς σοφούς θεωροῦν καθῆκον τους νά κάνουν καί ἀλαζονικές δηλώσεις ἀμφισβητώντας τόν Θεό, ἀποδίδοντας τά πάντα στήν τύχη ἤ στή «μητέρα φύση» κ.ο.κ…
Σοφία, ὀρθοί
Καθώς ἡ Θεία Λειτουργία προχωρᾶ μέσα στήν ἀπέριττη ἀτμόσφαιρα τοῦ ἱεροῦ ναοῦ καί ἀφοῦ λίγο νωρίτερα ὁ ἱερέας ὕψωσε κατά τή Μικρή Εἴσοδο τό εὐαγγέλιο, τή Σοφία τοῦ Θεοῦ, καλώντας μας νά σταθοῦμε ὄρθιοι, ἔχει φτάσει ἡ στιγμή ἀνάγνωσης τῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς, μικρό ἀπόσπασμα ἀπό ὅσα μᾶς ἀποκάλυψε ἡ ἐνυπόστατη Σοφία τοῦ Θεοῦ. Καί προτοῦ προχωρήσει στήν ἀνάγνωση, διαβάζει ὁ ἱερέας τήν ἀκόλουθη εὐχή, ἡ ὁποία θά ἀκουγόταν παράδοξη στά αὐτιά ὁποιουδήποτε «μορφωμένου»: «Ἔλλαμψον ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, φιλάνθρωπε Δέσποτα, τό τῆς σῆς θεογνωσίας ἀκήρατον φῶς, καί τούς τῆς διανοίας ἡμῶν ὀφθαλμοὺς διάνοιξον εἰς τήν τῶν εὐαγγελικῶν σου κηρυγμάτων κατανόησιν…» (Λάμψε μέσα στίς καρδιές μας, φιλάνθρωπε Δέσποτα, τό ἄφθαρτο καί γνήσιο φῶς τῆς θεογνωσίας Σου καί ἄνοιξε τά μάτια τῆς διανοίας μας, γιά νά κατανοήσουμε τά εὐαγγελικά Σου κηρύγματα).
Ἀσφαλῶς ὁ ἱερέας καί πολλοί πιστοί ἔχουν τίς ἀπαραίτητες γραμματικές γνώσεις καί ἐπαρκές φῶς γιά νά διαβάζουν καί νά κατανοοῦν τά νοήματα· παρόλα αὐτά ἐπικαλοῦνται τόν θεῖο φωτισμό καί τή διάνοιξη τῶν ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς γιά τήν οὐσιαστική κατανόηση τῶν θείων λόγων.
Ναί, πέρα ἀπό τά μάτια μας βρίσκονται οἱ «ὀφθαλμοί» τῆς ψυχῆς καί πέρα ἀπό τό φῶς τοῦ ἥλιου βρίσκεται τό «ἀκήρατον» Φῶς τῆς Θεότητος, τό ἄφθαρτο καί γνήσιο φῶς. Τό φῶς τοῦ ἥλιου μᾶς βοηθάει νά δοῦμε μέ τίς ἀτελεῖς αἰσθήσεις μας τί ὑπάρχει γύρω μας και νά διαβάζουμε τά γράμματα. Τό Φῶς τῆς Θεότητος μᾶς εἰσάγει στήν οὐράνια πραγματικότητα, μᾶς βοηθᾶ νά προσεγγίζουμε τά «ἄρρητα ρήματα».
Τίς στιγμές αὐτές ταπεινώνεται ἡ κοσμική σοφία: «Εἰ δέ τις δοκεῖ εἰδέναι τι, οὐδέπω οὐδέν ἔγνωκε καθώς δεῖ γνῶναι» (Ἐάν κανείς φαντάζεται ὅτι ξέρει κάτι, αὐτὸς δὲν ἔχει γνωρίσει τίποτε ἀκόμη, καθώς πρέπει νά τό γνωρίζει, Α΄ Κορ. η΄ 2). Διότι ἡ σοφία τοῦ κόσμου αὐτοῦ εἶναι μωρία ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ («Ἡ γάρ σοφία τοῦ κόσμου τούτου μωρία παρά τῷ Θεῷ ἐστι», Α΄ Κορ. γ΄ 19).
Εἶναι, λοιπόν, ἡ κοσμική γνώση μωρία;
Ὄχι, δέν εἶναι μωρία.2 Μέσα ἀπό τίς ἔρευνες προικισμένων ἐπιστημόνων ἀνακαλύπτουμε τά μεγαλεῖα τῆς δημιουργίας, ἀναπτύσσουμε τέχνες καί πολιτισμούς, ἀνακαλύπτουμε ὑλικά πού μᾶς βοηθοῦν νά προοδεύουμε, μεθόδους γιά νά καλλιεργοῦμε τή γῆ, φάρμακα γιά τή θεραπεία τῶν ἀσθενειῶν, κατασκευάζουμε προηγμένα μέσα γιά τή μετακίνηση τή δική μας καί τῶν προϊόντων καί πόσα ἄλλα. Καί μέσα ἀπό τή γνήσια φιλοσοφία διαπιστώνουμε τό πεπερασμένο καί τά ἀδιέξοδα τῆς ἀνθρώπινης σοφίας.
Μωρία εἶναι τό νά πιστεύουμε ὅτι ὑπάρχει μόνο ὅ,τι μποροῦμε νά ἀνιχνεύσουμε μέ τίς πεπερασμένες αἰσθήσεις μας. Μωρία εἶναι νά ἀποσυνδέεται ἡ ἀνθρώπινη σοφία ἀπό τή Σοφία καί τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ. Αὐτή ἡ ἀλαζονική αὐτονόμηση εἶναι πού ὁδηγεῖ στή διαστροφή, τήν ἐγκληματικότητα καί τούς πολέμους. Καί ἀντί ὁ ἄνθρωπος νά χαίρεται καί νά ἀπολαμβάνει μέ τίς ἀνακαλύψεις του τά ἀγαθά τῆς δημιουργίας, τά χρησιμοποιεῖ γιά τήν καταστροφή του.
«…εἴ τις δοκεῖ σοφὸς εἶναι ἐν ὑμῖν ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, μωρὸς γενέσθω, ἵνα γένηται σοφός» (Α΄ Κορ. γ΄ 18)
Τί παράδοξη συμβουλή! Ἐάν κανείς νομίζει ὅτι εἶναι σοφός μεταξύ σας, ἐπειδή ἔχει τή σοφία τοῦ κόσμου πού εἶναι μακριά ἀπό τόν Θεό, αὐτός ἄς γίνει μωρός ἀποδεχόμενος τό κήρυγμα, πού ὁ κόσμος τό θεωρεῖ ἀνοησία, καί ἄς παύσει νά ἔχει ἐμπιστοσύνη στή σοφία του καί τήν κρίση του, γιά νά γίνει πραγματικά σοφός3.
Καί σχολιάζει ὁ ἅγιος Συμεών ὁ Νέος Θεολόγος: «Κάθε δοκησίσοφος λόγῳ τῆς μαθηματικῆς πολυμαθείας του δέν θ᾿ ἀξιωθεῖ ποτέ νά κοιτάξει καί νά δεῖ τά μυστήρια τοῦ Θεοῦ, ἕως ὅτου θελήσει πρῶτα νά ταπεινωθεῖ καί νά γίνει μωρός, ἀποβάλλοντας καί τήν γνώση πού κατέχει μαζί μέ τήν οἴηση. Διότι αὐτός πού πράττει τοῦτο καί ἀκολουθεῖ μέ ἀδίστακτη πίστη τούς σοφούς στά θεῖα, χειραγωγούμενος ἀπό αὐτούς, εἰσέρχεται μαζί μέ αὐτούς στήν πόλη τοῦ ζῶντος Θεοῦ καί ὁδηγούμενος καί φωτιζόμενος ἀπό τό θεῖο Πνεῦμα, βλέπει καί διδάσκεται ὅσα κανείς ἀπό τούς ἄλλους ἀνθρώπους δέν εἶδε καί δέν μπορεῖ ποτέ νά δεῖ ἤ νά μάθει, καί τότε γίνεται μαθητής τοῦ Θεοῦ»4.
«Ἡ γνώση δέν εἶναι τό φῶς, ἀλλά τό φῶς (τοῦ Θεοῦ) εἶναι ἡ γνώση, διότι σ᾿ αὐτό καί μέσῳ αὐτοῦ καί ἀπό αὐτό προέρχονται τά πάντα»[4].
Επίμετρο
Καί σύ, Δανιήλ, ἔμφραξον τούς λόγους καί σφράγισον τό βιβλίον ἕως καιροῦ συντελείας, ἕως διδαχθῶσι πολλοί καί πληθυνθῇ ἡ γνῶσις. Καί σύ, Δανιήλ, ἀπόκρυψε τούς λόγους αὐτούς καί σφράγισε τό βιβλίο μέχρι τό τέλος τοῦ καθορισμένου ἀπό τόν Θεό καιροῦ. Τότε, μετά τήν ἀποσφράγιση τοῦ βιβλίου καί ἀπό τίς περιεχόμενες στό βιβλίο προφητεῖες, οἱ ὁποῖες θά ἐκπληρώνονται, θά διδαχθοῦν πολλοί· καί ἔτσι θά αὐξηθεῖ καί θά γίνει σαφέστερη ἡ γνώση τοῦ ἁγίου θελήματος τοῦ Θεοῦ (Δαν. ιβ΄ 4)5.
Καί μαζί μέ τή γνώση τοῦ σχεδίου τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων, τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ, πλήθυναν ἀνεξέλεγκτα οἱ παντός εἴδους γνώσεις καί βιώνουμε σήμερα μιά ἔκρηξη τῆς γνώσης. Τόσο πού δέν μποροῦμε νά τίς διαχειριστοῦμε καί καλέσαμε τούς ὑπολογιστές σέ βοήθεια. Μόνο πού οἱ ὑπολογιστές δέν ἔχουν «καρδιά» καί «ὀφθαλμούς διανοίας», γιά νά φωτισθοῦν μέ τὸ «ἀκήρατον φῶς τῆς θεογνωσίας», τό «φῶς τό τῆς γνώσεως»6. Καί κινδυνεύουμε νά μείνουμε στό σκοτάδι τῆς ἀγνωσίας.
τοῦ Βασιλείου Πετρουλέα
Δρ. Φυσικοῦ, τ. δ/ντῆ ἐρευνῶν Ε.ΚΕ.Φ.Ε. «Δημόκριτος»
1. Ἀναφερόμαστε ἐνδεικτικά στήν τελετή ἀπονομῆς τῶν βραβείων Νόμπελ, τήν πιό ἐπίσημη τελετή βράβευσης διακεκριμένων ἐπιστημόνων – ἄν καί δέν καλύπτει ὅλες τίς ἐπιστημονικές εἰδικότητες.
2. Βλ. Ἡ Δράση μας, «Ὁ κύκλος τῆς γνώσης», τ. 636, Μάρτ. 2026.
3. Βλ. Π. Ν. Τρεμπέλα, Ἡ Καινή Διαθήκη μέ σύντομη ἑρμηνεία, ἐκδ. «Ὁ Σωτήρ».
4. Λόγος γιά τή γνώση (ὁσίου Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου), https://www.sostis.gr/blog/item/4347-logos-gnosi-osios-symeon-neos-theologos
5. Ἡ Παλαιά Διαθήκη μετά συντόμου ἑρμηνείας, τόμ. Κ΄, ὑπό Ν. Π. Βασιλειάδη, ἐκδ. «Ὁ Σωτήρ».
6. Ἀπό τό ἀπολυτίκιο τῶν Χριστουγέννων: «Ἡ γέννησίς σου, Χριστέ ὁ Θεός ἡμῶν, ἀνέτειλε τῷ κόσμῳ τό φῶς τό τῆς γνώσεως…».