«Εἰς τί ἡ ἀπώλεια αὔτη;» (Ματθ. κστ΄ 8)
Ἡ σκηνή τούς ἄφησε ὅλους ἄφωνους. Τή σιωπή δόνησαν οἱ ψιθυρισμοί. Καί ἡ ἐρώτηση ἔπεσε βαριά, γεμάτη ἀγανάκτηση. Ἕνα πολύτιμο μύρο χύνεται στά πόδια τοῦ Χριστοῦ ἀπό μιά γυναίκα πού δέν ἔχει ὄνομα, μόνο παρελθόν. Οἱ Μαθητές ἀντιδροῦν αὐθόρμητα, ἴσως καί δικαιολογημένα: Θά μποροῦσε νά πωληθεῖ, νά δοθεῖ στούς φτωχούς, νά «πιάσει τόπο». Μιά πράξη σπάταλη, συναισθηματική, ἄχρηστη. Ἔτσι μοιάζει. Καί ὅμως, ὁ Χριστός δέν συμφωνεῖ: «Ἔργον καλόν ἠργάσατο εἰς ἐμέ».
Ἡ σκηνή αὐτή ἐνοχλεῖ τή λογική. Τή λογική πού μετρᾶ κόστος καί κέρδος. Πού μετρᾶ ἀξία μόνο σέ ὅ,τι ἔχει ἀποτέλεσμα. Πού ζυγίζει μόνο μέ ὑλικά σταθμά τό χρήσιμο. Ἀκόμα καί τή χρησιμότητα τῆς θυσίας. Τί δαπανήθηκε; Καί τί κερδήθηκε; Τί ἄλλαξε; Ποιός ὠφελήθηκε; Μέ τά κριτήρια τῆς λογικῆς, τῆς χρησιμότητας καί τῆς ἀπόδοσης, ἡ πράξη τῆς γυναίκας εἶναι… ἄχρηστη! Καί ἴσως γι᾿ αὐτό τό εὐαγγέλιο τήν κρατᾶ ζωντανή: γιά νά μᾶς ἀναγκάσει νά ἀναρωτηθοῦμε ἄν αὐτή ἡ λογική μας εἶναι ὁ μόνος τρόπος ἐξήγησης τῶν πράξεων καί τῶν ἐπιλογῶν.
Ἡ ἀπάντηση τοῦ Χριστοῦ δέν ἀκυρώνει τή φροντίδα γιά τούς φτωχούς. Ἀνοίγει ὅμως μιά ἄλλη προοπτική. Ὑπάρχουν πράξεις πού δέν γίνονται γιά νά ὠφελήσουν πρακτικά, ἀλλά γιά νά φανερώσουν ἀγάπη. Πράξεις πού δέν ἀποσκοποῦν σέ ἀποτέλεσμα, ἀλλά σέ σχέση. Ἡ γυναίκα δέν ὑπολόγισε. Δέν ζύγισε. Ἔδωσε ὅ,τι εἶχε – ὄχι ἐπειδή ἦταν χρήσιμο, ἀλλά ἐπειδή ἦταν ἀληθινό.
***
Αἰῶνες μετά, ἀντικρίζουμε μιά ἄλλη «ἄχρηστη» θυσία, αὐτή τή φορά ὄχι σέ σπίτι τῆς Βηθανίας, ἀλλά στά τείχη τοῦ Μεσολογγίου. Ἐκεῖνο τόν Ἀπρίλη τοῦ 1826, οἱ Μεσολογγίτες δέν ἀποφάσισαν τήν παράδοση ἀλλά τήν Ἔξοδο. Προτίμησαν τή θυσία τῆς ζωῆς τους καί ὄχι τήν ἐπιβίωσή τους. Ἡ Ἔξοδος τοῦ 1826, μέ ὅρους λογικῆς, ἦταν ἀποτυχία. Δέν ἔσωσε τήν πόλη. Δέν ἀνέτρεψε τήν πολιορκία. Δέν ἐξασφάλισε ζωή. Μοιάζει μάλιστα νά τή σπατάλησε. Θά μποροῦσε καί πάλι νά ἀκουστεῖ: «Εἰς τί ἡ ἀπώλεια αὔτη;». Καί ὅμως, αὐτή ἡ πράξη ἔγινε σύμβολο. Ὄχι ἐπειδή πέτυχε, ἀλλά ἐπειδή μαρτύρησε κάτι βαθύτερο ἀπό τήν ἐπιτυχία: ὅτι ἡ μόνη ἄξια ζωή εἶναι ἡ ἐλεύθερη ζωή.
Ἀνάμεσα στή γυναίκα μέ τό μύρο καί τούς Μεσολογγίτες τῆς Ἐξόδου ὑπάρχει μιά μυστική συγγένεια. Καί στίς δύο περιπτώσεις, ἡ θυσία δέν ἔγινε γιά νά ἀποδώσει. Δέν ἔγινε γιά νά τιμηθεῖ ἐκ τῶν ὑστέρων. Ἔγινε ἐπειδή… δέν μποροῦσε νά μή γίνει. Ἦταν πράξη ἐλευθερίας, ὄχι στρατηγικῆς. Πράξη ἀγάπης, ὄχι ἐπένδυση.
Ὑπάρχει, λοιπόν, ἄχρηστη θυσία; Ἄν τή μετρήσουμε μέ ὅρους ἀποτελέσματος, ναί! Ὑπάρχουν πράξεις πού δέν σώζουν, δέν ἀλλάζουν ἄμεσα ἤ ἐμφανῶς τόν κόσμο, δέν διορθώνουν τήν Ἱστορία. Ἄν ὅμως τή δοῦμε μέ ὅρους νοήματος, τότε ἴσως ἡ ἐρώτηση ἀντιστρέφεται: Μήπως ἄχρηστη εἶναι ἡ ζωή πού δέν τολμᾶ ποτέ νά θυσιάσει κάτι ἀπό φόβο μήπως δέν ἀποδώσει;
Ἴσως ἡ ἔννοια τῆς θυσίας μοιάζει σήμερα μακρινή ἤ ὑπερβολική ἤ καί παράλογη.
Κι ὅμως! Ὅπως ἐκείνη ἡ γυναίκα μέ τό μύρο, ὅπως ἐκεῖνοι οἱ Ἕλληνες στό Μεσολόγγι, βρίσκεσαι συχνά μπροστά σέ ἐπιλογές πού δέν ἔχουν ἐγγυήσεις. Ἐπιλογές πού μοιάζουν σπάταλες, ἀφελεῖς, ἀνώφελες. Νά μείνεις συνεπής, ὅταν δέν σέ συμφέρει. Νά ὑποστηρίξεις τήν ἀλήθεια, ἐνῶ θά ζημιωθεῖς. Νά ὁμολογήσεις τό λάθος σου, ἄν καί θά ταπεινωθεῖς. Νά πιστέψεις χωρίς ἀποδείξεις. Νά ἀγαπήσεις χωρίς ἀσφάλεια. Νά ὑπομείνεις χωρίς ἀναγνώριση. Νά δώσεις στόν Θεό τά πάντα.
Καί τότε, κάπου μέσα σου, ἀκούγεται ξανά ἡ ἴδια ἐρώτηση: «Εἰς τί ἡ ἀπώλεια αὔτη;».
Ἴσως, τελικά, δέν ἔχει σημασία ἄν μιά πράξη θά ἀποδώσει· ἄν θά ἀναγνωριστεῖ, ἄν θά φανεῖ χρήσιμη.
Ἴσως τό ζητούμενο δέν εἶναι τό ἀποτέλεσμα, τό κέρδος, ἀλλά τό πρόσωπο πού γίνεσαι μέσα ἀπό τήν ἐπιλογή. Ἴσως κάποιες θυσίες νά μή γίνονται γιά νά ἀλλάξουν τόν κόσμο, ἀλλά γιά νά ἀλλάξουν ἐσένα. Καί ἴσως αὐτές ἀκριβῶς οἱ «ἄχρηστες» πράξεις, πού ὑπερβαίνουν τήν ἐγκόσμια λογική, νά δίνουν τό ὑψηλότερο νόημα στή ζωή σου. Ἴσως τελικά… αὐτές μόνο ν᾿ ἀξίζουν!
Γιατί στό τέλος-τέλος, ἡ Ἱστορία καί τό Εὐαγγέλιο συμφωνοῦν σέ κάτι ἁπλό καί ἀπαιτητικό: ὅτι τό νόημα δέν γεννιέται ἀπό τίς «ἔξυπνες» ἐπιλογές, ἀλλά ἀπό τίς ἀληθινές. Καί ὅτι κάποιες θυσίες δέν γίνονται γιά νά δικαιωθοῦν, ἀλλά γιά νά μαρτυρήσουν ποιοί εἴμαστε, ποιοί μποροῦμε νά γίνουμε.
Καί τότε συμβαίνει κάτι ἀκόμα πιό παράδοξο: Αὐτές οἱ… «ἄχρηστες» πράξεις μυστικά ἀλλάζουν τόν κόσμο. Τόν ἀνασταίνουν. Τόν σηκώνουν πιό ψηλά ἀπό τή λογική καί τόν ὑπολογισμό.
Τόν ἀναφέρουν στή Χάρη καί στήν Ἀγάπη.