«Τὰ μὲν ἐνταῦθα δοκοῦντα εἶναι καλά, οἷον πλοῦτος καὶ δόξα καὶ δυναστεία, ὀνόματα μέν ἐστι καλῶν καὶ τοῖς ἐναντίοις ἀναμεμιγμένα· τὰ δὲ ἐκεῖ εἰλικρινῆ καὶ καθαρά, οὐκ ἐν ὀνόμασιν, ἀλλ᾿ ἐν πράγμασι τὴν μακαριότητα ἔχοντα. Ἵν᾿ οὖν τούτων ἐπιτύχωμεν, ζηλώσωμεν τῶν μαρτύρων τὴν ἀρετήν, τὴν ἀνδρείαν, τὸν ζῆλον, τὴν πίστιν, τὴν τῶν παρόντων ὑπεροψίαν, τὴν τῶν μελλόντων ἐπιθυμίαν. Ἔστι γὰρ ταῦτα καὶ χωρὶς διωγμοῦ πάντα κατορθοῦν. Κἂν γὰρ πυρὰ μὴ προκέηται, ἀλλ᾿ ἐπιθυμία πρόσεστι σφοδροτέρα· κἂν ὀδόντες θηρίων μὴ ὦσιν, ἀλλὰ θηρίου χαλεπώτερος ἐπίκειται θυμός· κἂν δήμιοι μὴ παρεστήκοιεν πλευρὰς καταξαίνοντες, ἀλλὰ φθόνος ἔγκειται δημίου παντὸς χαλεπώτερον κατεσθίων τὴν διάνοιαν».
(Ὁμιλία τῇ ἐπιούσῃ ἡμέρᾳ παραγενομένου τοῦ Βασιλέως, ΕΠΕ 33, 82)
Ἑρμηνευτικὴ ἀπόδοση
Αὐτὰ ποὺ ἐδῶ φαίνονται ὅτι εἶναι καλά, ὅπως ὁ πλοῦτος καὶ ἡ δόξα καὶ ἡ ἐξουσία, εἶναι μὲν ὀνόματα καλῶν, ἀλλὰ ἀναμιγμένα μὲ τὰ ἀντίθετα· ἐνῶ τὰ ἐκεῖ εἶναι γνήσια καὶ καθαρά, ἀφοῦ ἔχουν τὴ μακαριότητα ὄχι στὸ ὄνομα, ἀλλὰ στὴν πράξη. Γιὰ νὰ ἐπιτύχουμε λοιπὸν αὐτά, ἂς ζηλέψουμε τὴν ἀρετὴ τῶν μαρτύρων, τὴν ἀνδρεία, τὸν ζῆλο, τὴν πίστη, τὴν περιφρόνηση γιὰ τὰ παρόντα καὶ τὴν ἐπιθυμία τους γιὰ τὰ μελλοντικὰ ἀγαθά. Εἶναι δηλαδὴ δυνατὸν νὰ τὰ κατορθώνουμε ὅλα αὐτὰ καὶ χωρὶς διωγμό. Διότι, κι ἂν ἀκόμη δὲν ἀπειλεῖται φωτιά, ἐπιτίθεται σφοδρότερη ἡ ἁμαρτωλὴ ἐπιθυμία. Κι ἂν δὲν ὑπάρχουν δόντια θηρίων, ἐπιτίθεται ὁ θυμός, φοβερότερος ἀπὸ τὸ θηρίο. Κι ἂν δὲν ὑπάρχουν δήμιοι ποὺ καταξεσχίζουν τὰ πλευρά, ὑπάρχει ὅμως ὁ φθόνος, ποὺ κατατρώγει τὸν νοῦ χειρότερα ἀπὸ κάθε δήμιο.