«Θέλεις νά σοῦ μάθω τή γλώσσα μας κι ἐσύ νά μοῦ λές τό Εὐαγγέλιο;» Αὐτή ἡ φράση ἔμελλε νά ἀλλάξει ὄχι μόνο τή ζωή δύο ἀνθρώπων, ἀλλά καί τήν ἱστορία τῆς ποιμαντικῆς διακονίας πρός τούς Κωφούς στήν Ἑλλάδα. Στά τέλη τῆς δεκαετίας τοῦ 1930, ὁ κωφός Γιάννης Ἄτζακας συναντᾶ τόν νεαρό κατηχητή Νικόλαο Γραικό. Ὁ ἕνας τοῦ προσφέρει τή γλώσσα τῆς κοινότητάς του, τή νοηματική· ὁ ἄλλος ἀνταποδίδει μέ τόν λόγο τοῦ Εὐαγγελίου. Ἀπό αὐτή τή μοναδική ἀνταλλαγή γεννιέται ἕνα ἔργο ἀγάπης καί διακονίας πού θά σημαδέψει τήν ἐκκλησιαστική ζωή γιά πολλές δεκαετίες.
Τήν ἄγνωστη αὐτή σελίδα τῆς σύγχρονης ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας ἀνασυνθέτει ἡ Εὐτυχία Μάστορα στό βιβλίο της «Ἡ Νοηματική τῆς Ἀγάπης». Μέ ἀφηγηματική ζωντάνια, ἱστορική ἀκρίβεια καί ἀξιοποίηση ἀρχειακῶν πηγῶν καί προσωπικῶν μαρτυριῶν, δέν καταγράφει ἁπλῶς γεγονότα, ἀλλά ἀναδεικνύει τή γέννηση μιᾶς ποιμαντικῆς ἀντίληψης ἐξαιρετικά πρωτοποριακῆς γιά τήν ἐποχή της. Τό βιβλίο κυκλοφορεῖ σέ δεύτερη ἔκδοση ἀπό τίς ἐκδόσεις Ἔαρ.
Κεντρική μορφή τοῦ ἔργου εἶναι ὁ μακαριστός Μητροπολίτης πρώην Θηβῶν καί Λεβαδείας Νικόδημος Γραικός, ἕνας ποιμένας μέ σπάνιο ὅραμα. Δίπλα του συναντοῦμε σημαντικές ἐκκλησιαστικές μορφές τῆς ἐποχῆς, ἀλλά καί πλῆθος ἀφανῶν συνεργατῶν πού στήριξαν τό πρωτοποριακό αὐτό ἔργο: τόν ἀρχιμανδρίτη Ἱερώνυμο Κοτσώνη (μετέπειτα Ἀρχιεπίσκοπο Ἀθηνῶν), τόν ἀρχιμανδρίτη Δημήτριο Τρακατέλλη (μετέπειτα Ἀρχιεπίσκοπο Ἀμερικῆς), τόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Λεωνίδα Παρασκευόπουλο, τόν γέροντα Εὐσέβιο Γιαννακάκη, τόν ἀρχιμανδρίτη Ἠλία Μαστρογιαννόπουλο, τή Μαρούλα Κατσίμπρα, τή Σταματία Μαστρογιαννοπούλου, τήν Ἀμαλία Σακελλαρίου κ.ἄ.
Παράλληλα, ἡ συγγραφέας μᾶς ξεναγεῖ σέ τόπους καί στιγμές πού σημάδεψαν τήν πορεία του. Ἀνάμεσά τους ξεχωρίζει μιά συγκλονιστική σκηνή στόν καθεδρικό ναό Ἀθηνῶν: ὅταν οἱ Κωφοί πιστοί ἀποδίδουν μέ τή νοηματική τό «Ἄξιος!» κατά τή χειροτονία, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος συγκινεῖται τόσο, ὥστε διακόπτει τήν Ἀκολουθία καί ἀναφωνεῖ τόν προφητικό λόγο τοῦ Ἠσαΐα: «Τρανή ἔσται γλῶσσα μογιλάλων». Μιά στιγμή πού συμπυκνώνει τή χαρά τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν κάθε ἄνθρωπος βρίσκει τή θέση καί τή φωνή του μέσα σέ αὐτήν.
Ὁ μακαριστός Νικόδημος Γραικός δέν ὑπῆρξε μόνο πνευματικός πατέρας τῶν Κωφῶν. Ἔγινε σύμβουλος, συμπαραστάτης, κοινωνικός λειτουργός, ἐκεῖνος πού φρόντιζε γιά τήν ἐκπαίδευσή τους, γιά τήν ἐπαγγελματική τους ἀποκατάσταση καί τήν καθημερινότητά τους. Πολύ πρίν ἡ «συμπερίληψη» καθιερωθεῖ ὡς βασική ἔννοια τῆς παιδαγωγικῆς καί τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς, ἐκεῖνος τήν εἶχε ἤδη μετατρέψει σέ καθημερινή ἐκκλησιαστική πράξη. Δέν ἀντιμετώπισε τούς Κωφούς ὡς ἀποδέκτες φιλανθρωπίας, ἀλλά ὡς ἰσότιμα μέλη τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας, μέ χαρίσματα, εὐθύνη καί ἐνεργό συμμετοχή.
Γι᾿ αὐτό καί τό βιβλίο παραμένει ἐξαιρετικά ἐπίκαιρο. Ὑπενθυμίζει ὅτι ἡ ἀληθινή συμπερίληψη δέν ἀρχίζει ἀπό τίς διακηρύξεις οὔτε ἐξαντλεῖται στή σωστή ὁρολογία. Θεμελιώνεται ὅταν κάποιος ἀποφασίσει νά μάθει τή «γλώσσα» τοῦ ἄλλου, νά δημιουργήσει γέφυρες ἐπικοινωνίας καί νά ἀναγνωρίσει τήν ἀνεκτίμητη ἀξία κάθε ἀνθρώπινου προσώπου. Ἴσως αὐτή νά εἶναι, τελικά, ἡ πιό αὐθεντική «νοηματική τῆς ἀγάπης».
Νίκη Κατσιάπη
ἐκπαιδευτικός MEd
Δρ. Παιδαγωγικῆς