Ὁ Στρατηγός Μακρυγιάννης (1797-1867) ἀνήκει στίς ἁγνότερες καί ἡρωικότερες μορφές τοῦ θαύματος τοῦ 1821. Γεννημένος ἀρχηγός, πολεμικός καί πολιτικός, ὑπῆρξε ἐμψυχωτής καί καθοδηγητής στήν ἐπανάσταση. Ὁραματιστής ἐπίσης μιᾶς ἐλεύθερης, δίκαιης καί εὐνομούμενης πατρίδας, ἕνας ἀπό τούς ἱδρυτές τοῦ Νεοελληνικοῦ κράτους. Ὁ λόγος του σπαθί, μέ κατανόηση τῆς πολιτικῆς κατάστασης καί τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἔθνους, ἀποτελεῖ παρακαταθήκη γιά τούς Ἕλληνες ἐς ἀεί. Καταστάσεις, ὅπως ὁ κομματισμός καί ἡ διχόνοια, ἡ διαφθορά στήν πολιτική ἡγεσία καί κοινωνία, ἡ ἐθνική ἀνεξαρτησία καί ὑποτέλεια, ἡ κοινωνική ἀδικία, ἡ διακύβευση τῶν ἀξιῶν καί τῆς ἑλληνορθόδοξης παράδοσης, δέν τόν ἄφηναν ἀδιάφορο, ἀλλά τίς πολεμοῦσε μέ τό σπαθί καί τήν πένα, πάντα γιά τό κοινό καλό τοῦ ἔθνους.
Στίς μέρες μας εἴμαστε μάρτυρες ἑνός ἐγκληματικοῦ ξηλώματος τῶν πάντων, καθώς Ἐκκλησία, πατρίδα, οἰκογένεια, παιδεία, δημοκρατικοί θεσμοί καί ἀξίες, ἱστορική μνήμη καί ἀλήθεια βάλλονται μέ ὅλα τά μέσα. Ἡ πολεμική αὐτή μᾶς βρίσκει, δυστυχῶς, τούς Νεοέλληνες σέ λήθαργο. Ἔχουμε ἀνάγκη ἀπό ἐγρήγορση καί ἀναβαπτισμό στό ρωμαλέο πνεῦμα τοῦ Μακρυγιάννη. Ἄς ἀφουγκραστοῦμε αὐτόν τόν πατέρα τοῦ ἔθνους, τί ἔχει νά μᾶς πεῖ σέ καίρια ζητήματα καί προβλήματα.
Πατρίδα καί ὀρθόδοξη πίστη
Θρησκεία καί πατρίδα γιά τόν Μακρυγιάννη εἶναι ἀλληλένδετα καί τό πᾶν. Γι᾿ αὐτό ζωηρά προτρέπει γιά τήν ὑπεράσπισή τους μέ κάθε θυσία:
«Ἡ πατρίδα τοῦ κάθε ἀνθρώπου καί ἡ θρησκεία εἶναι τό πᾶν καί πρέπει νά θυσιάζῃ καί πατριωτισμόν καί νά ζῇ κι αὐτός καί οἱ συγγενεῖς του ὡς τίμιοι ἄνθρωποι εἰς τήν κοινωνία. Καί τότε λέγονται ἔθνη, ὅταν εἶναι στολισμένα μέ πατριωτικά αἰστήματα· τό ἐναντίον λέγονται παλιόψαθες τῶν ἐθνῶν καί βάρος τῆς γῆς. Δέν πρέπει ὁ ἄνθρωπος νά βαρύνεται καί νά ἀμελῇ αὐτά. […] Ὅταν μοῦ πειράζουν τήν πατρίδα καί θρησκεία μου, θά μιλήσω, θά ἐνεργήσω καί ὅ,τι θέλουν ἄς μοῦ κάνουν. Κι ὅσο ἀγαπῶ τήν πατρίδα μου δέν ἀγαπῶ ἄλλο τίποτας. Νάρθῃ ἕνας νά μοῦ εἰπῇ ὅτι θά πάγῃ ὀμπρός ἡ πατρίδα, στέργομαι νά μοῦ βγάλῃ καί τά δυό μου μάτια…»
Τό ψέμα καί ἡ ἰδιοτέλεια
Σήμερα πρυτανεύει τό ψέμα καί ἡ ἀπάτη. Ὁ μεγάλος στρατηγός μέ τό ψέμα καί τόν δόλο δέν συμβιβάστηκε ποτέ. Μοχθοῦσε πάντοτε γιά τήν ἀλήθεια, καί γιά χάρη της ἦταν ἕτοιμος νά θυσιάσει καί τή ζωή του:
«Καί ὁ προκομμένος πρέπει νά φωνάζῃ ὡς προκομμένος τήν ἀλήθεια, τό ἴδιο καί ὁ ἁπλός… Ὅτι εἰς τήν ἀλήθειά μου πεθαίνω… καί διά νά μιλῶ τήν ἀλήθεια κατατρέχομαι κι ἀπό βασιλέα κι ἀπό προκομμένους. Θέλουν τήν ἀλήθεια κι ὅποιος τήν εἰπῇ κιντυνεύεται. Ἀλήθεια, ἀλήθεια, πικριά ὁπού εἶσαι! […] Καί μέ τούς κόλακες καί κλέφτες καί ἀπατεῶνες βέβαια ἡ πατρίς κιντύνεψε καί θά κιντυνέψῃ. Τά σημειώνω κι ἐγώ ἐδῶ, ἴσως ἐσεῖς οἱ μεταγενέστεροι σάν ἰδῆτε τὴν ἀρετή μας, θά εἶστε ᾿λεικρινότεροι γιά τήν πατρίδα».
Κομματισμός καί ξένη ἐπιρροή
Τόν κομματισμό, τή διχόνοια καί τήν ἔντονη ξένη ἀνάμειξη καί ἐπιρροή στά ἐσωτερικά ζητήματα, θεωροῦσε τούς μεγαλύτερους καταστροφεῖς τοῦ ἔθνους:
«Ὅταν σηκώσαμεν τήν ἐπανάστασιν μόνοι μας κι ἀγωνιζόμαστε τίς πρῶτες χρονιές μέ τούς σημαντικούς τῆς πατρίδος μας πολιτικούς – φαίνεται ὁ ἀγώνας ἐκείνος κι ὁ πατριωτισμός καί ἡ ἀδελφοσύνη ὁπούχαμεν ἀναμεταξύ μας. Ὅταν κοπιάσατε ἐσεῖς, μᾶς γυμνάσετε τήν διχόνοια, μᾶς φέρατε τίς φατρίες καί τ᾿ ἄλλα τ᾿ ἀγαθά· καί κακοβάλετε τό δυστυχισμένο ἀθῶον ἔθνος…»
Εἴμαστε λίγοι
Εἶναι κοινή ἡ διαπίστωση πώς εἴμαστε λίγοι κι ἀδύναμοι οἱ Ἕλληνες, οἰκονομικά καί πολιτικά. Εἶναι μονόδρομος γιά τούς ἀδύναμους ὁ συμβιβασμός, ἡ ὑποτέλεια καί κάθε ὑποχώρηση; Ξεχάσατε, μᾶς λέει ὁ μεγάλος Μακρυγιάννης, τήν πηγή τῆς δύναμης τοῦ Ἕλληνα. Ἀκοῦστε την καί πάλι:
«Εἴμαστε ἀδύνατοι ἐμεῖς, ὅμως εἶναι δυνατός ὁ Θεός πού μᾶς προστατεύει… Καί οἱ ὀλίγοι ἀποφασίζουν νά πεθάνουν· κι ὅταν κάνουν αὐτήνη τήν ἀπόφασιν, λίγες φορές χάνουν καί πολλές κερδαίνουν. Εἶναι ἡ ἀρετή αὐτή ὅλων τῶν καλῶν πατριωτῶν – ἡ ἀγαθότη πρῶτα τοῦ Θεοῦ μᾶς γλύτωσε– ἀπό ὅσα βλάβουν τήν πατρίδα. Καί ὁ χειρότερος Ἕλληνας ἔκαμε τό χρέος του. Χωρίς ἀρετή καί πίστη εἰς τήν θρησκεία τους, ἔθνη δέν ὑπάρχουν. Καί προσοχή νά μήν τούς ἀπατάγῃ ἡ ᾿διοτέλεια».
Ποιός φταίει;
Συχνά σέ περιόδους παντοδαπῆς κρίσης ὁ λαός, ὁ κλῆρος, οἱ ἄρχοντες, ὁλόκληρη ἡ κοινωνία διερωτᾶται: Ποιός φταίει; Καί ὅλοι μεταθέτουν τίς εὐθύνες στούς ἄλλους. Ἄς στήσουμε αὐτί στή φωνή τοῦ Μακρυγιάννη:
«Γράφω δυστυχήματα ἐναντίον τῆς θρησκείας καί τῆς πατρίδας, ὁπού τῆς προξενήθηκαν ἀπό τήν ἀνοησία μας καί τήν ᾿διοτέλειά μας καί ἀπό θρησκευτικούς καί πολιτικούς… Καί φτάνω ὥς τήν σήμερον, ὁπού δέν θυσιάζομε ποτές ἀρετήν καί πατριωτισμόν καί εἴμαστε σέ τούτη τήν ἄθλια κατάστασι καί κινδυνεύομεν νά χαθοῦμε. Κι ἑνωθήκετε ὅλοι μέ τούς παντίδους κι ἀφανίσετε τήν πατρίδα ἀπό ἠθική καί πατριωτισμόν. Δέν πάγει ἡ πατρίς ὀμπρός μέ τόν πατριωτισμόν καί ἠθική τήν δική σας, πᾶνε τά ξένα σας ὄργανα. Κι ἔχομε ἀρετή νά λευτερώσουμε πατρίδα ἐμεῖς κι αὐτῆνοι πού μᾶς κυβερνοῦν; Θεέ, δῶσε μας γνῶσι κι ἀρετή νά σωθοῦμε, νά μή χαθοῦμε παράωρα!»
Τό μήνυμα τῆς ἐθνικῆς ἑνότητας
«Τούτη τήν πατρίδα τήν ἔχομεν ὅλοι μαζί, καί σοφοί καί ἀμαθεῖς, καί πλούσιοι καί φτωχοί, καί πολιτικοί καί στρατιωτικοί… Τό λοιπόν, δουλέψαμε ὅλοι μαζί, νά τήν φυλάμεν κι ὅλοι μαζί, καί νά μή λέγῃ οὔτε ὁ δυνατός «ἐγώ» οὔτε ὁ ἀδύνατος. Ὅτι κρικέλα δέν ἔχει ἡ γῆς, νά τήν πάρει στήν πλάτη του, οὔτε ὁ δυνατός οὔτε ὁ ἀδύνατος· καί ὅταν εἶναι ὁ καθείς ἀδύνατος σέ ἕνα πρᾶγμα καί παίρνει καί τούς ἄλλους καί βοηθοῦν, τότε νά μήν λέγῃ ὁ αἴτιος «ἐγώ», νά λέγῃ «ἐμεῖς». Ὅτι βάναμε ὅλοι τίς πλάτες, ὄχι ἕνας. Ὅταν ἀγωνιστῇ μόνος του καί φκιάσῃ ἤ χαλάσῃ, νά λέγη «ἐγώ». Ὅταν ὅμως ἀγωνίζωνται πολλοί καί φκιάνουν, τότε νά λένε «ἐμεῖς». Εἴμαστε εἰς τό «ἐμεῖς» κι ὄχι εἰς τό «ἐγώ». Καί εἰς τό ἑξῆς νά μάθωμεν γνῶσι, ἄν θέλωμεν νά φκιάσωμεν χωριόν, νά ζήσωμεν ὅλοι μαζί. Ἔγραψα γυμνή τήν ἀλήθεια, νά ἰδοῦνε ὅλοι οἱ Ἕλληνες νά ἀγωνίζωνται διά τήν πατρίδα τους, διά τήν θρησκεία τους, νά ἰδοῦνε καί τά παιδιά μου καί νά λένε: “Ἔχομεν ἀγῶνες πατρικούς, ἔχομεν θυσίες”· καί νά μπαίνουν σέ φιλοτιμίαν καί νά ἐργάζωνται εἰς τό καλό τῆς πατρίδας τους, τῆς θρησκείας τους καί τῆς κοινωνίας. Ὅτι θά εἶναι καλά δικά τους».
Ε. Κ.