Διακόσια χρόνια πέρασαν ἀπὸ τὴ μοναδικὴ ἐκείνη ἡμέρα τῆς ἱστορίας. Στὴν ἄκρη τῆς λιμνοθάλασσας, ἐκεῖ ὅπου τὸ νερὸ γίνεται καθρέφτης τοῦ οὐρανοῦ καὶ ἡ γῆ ἀνασαίνει καπνὸ καὶ αἷμα, στεκόταν τὸ Μεσολόγγι. Γιατὶ ἐκεῖ, στὰ χρόνια τῆς μεγάλης τρίτης πολιορκίας, ἡ ἐλευθερία μετροῦσε τὸν βηματισμό της λεπτὸ πρὸς λεπτό. Ὁ χειμώνας τοῦ 1825-1826 ἁπλώθηκε βαρύς. Ὁ ἄνεμος ποὺ ἐρχόταν ἀπὸ τὴ θάλασσα ἔφερνε μαζί του καπνὸ καὶ ἀντάρα. Τὰ κανόνια δὲν σίγησαν μῆνες. Τὰ πρόσωπα τῶν ἀνθρώπων μάζεψαν ἀπὸ τὴ στέρηση καὶ τὴν ξαγρύπνια, μὰ τὰ μάτια τους ἔλαμπαν· σὰν ἀσκητὲς τῆς ἐρήμου.
Οἱ μάνες ἔσφιγγαν τὰ παιδιά τους τὴ νύχτα, γιὰ νὰ τὰ ζεστάνουν μὲ τὴν ὑπερκόσμια φλόγα τῆς πίστεως. Οἱ πατέρες κοίταζαν τὰ τείχη μὲ βλέμμα ἀκλόνητο. Κανεὶς δὲν ρωτοῦσε πόσο θ᾿ ἀντέξει τὸ Μεσολόγγι. Ὁ χρόνος εἶχε πάψει νὰ μετριέται σὲ ἡμέρες· μετριόταν μὲ ἀνάσες.
Κι ὅταν ἔφθασε ὁ Ἰμπραήμ, ἡ γῆ ἄρχισε νὰ τρέμει. Στὶς 24 Φεβρουαρίου τοῦ 1826 ὁ οὐρανὸς σχίσθηκε· τρεῖς ἡμέρες καὶ τρεῖς νύχτες χιλιάδες ὀβίδες ὄργωναν τὸν ἀέρα, κι ὁ θάνατος ἔπεφτε βροχή. Τὰ σπίτια σωριάζονταν τὸ ἕνα μετὰ τὸ ἄλλο, οἱ ναοὶ γκρεμίζονταν, τὰ τείχη πληγώνονταν βαριά. Μὰ οἱ ψυχὲς τῶν πολιορκημένων ἔμεναν ἀλύγιστες. Καὶ μέσα σ᾿ ἐκείνη τὴν ἰσοπέδωση γεννήθηκε κάτι ἄφθαρτο: ἡ ἀπόφαση νὰ περάσουν μέσα ἀπὸ τὴ φωτιὰ πρὸς τὴν ἐλευθερία μὲ μία παράτολμη Ἔξοδο, ποὺ θὰ ἔμενε στοὺς αἰῶνες ὡς μνημεῖο ἡρωισμοῦ καὶ αὐτοθυσίας.
Καθὼς οἱ ἡμέρες περνοῦσαν, ἡ πείνα ἔγινε ἀφόρητη. Οἱ νεκροὶ πλήθαιναν. Καὶ οἱ ζωντανοὶ προσκυνοῦσαν τοὺς τάφους τους μέ σεβασμὸ κι ἔπαιρναν δύναμη ἀπ᾿ τὰ κόκκαλα τῶν Ἑλλήνων τὰ ἱερά.
Μόλις μπῆκε ἡ ἄνοιξη, ἡ ἀπόφαση ὡρίμασε. Δὲν ὑπῆρχε πιὰ ἐλπίδα ἀνθρώπινη. Μὰ ἡ Ἔξοδος δὲν σχεδιάσθηκε ὡς πράξη ἀπελπισίας, ἀλλὰ ὡς πράξη ἐλευθερίας ἀπέναντι σὲ κάθε μορφῆς ὑποταγή.
Τὴ νύχτα ἐκείνη τῆς 10ης Ἀπριλίου 1826, νύχτα τοῦ Σαββάτου τοῦ Λαζάρου μὲ ξημερώματα Κυριακῆς τῶν Βαΐων, ἄντρες, γυναῖκες, παιδιά, συγκεντρώθηκαν σιωπηλοί. Ἔβαλαν τὰ γιορτινά τους σὰν νὰ πήγαιναν σὲ γιορτή. Ἔσφιξαν εἰκόνες, φίλησαν σταυρούς, σταύρωσαν τὰ παιδιά τους. Κι ἐκείνη ἡ σιωπή τους ἔκρυβε μέσα της ὅλη τὴν ἱστορία τοῦ γένους μας.
Κι ὁ δρόμος ἄνοιξε. Μέσα στὸν καπνό, στὶς κραυγὲς καὶ στὰ σπαθιά, οἱ Μεσολογγίτες προχώρησαν σὲ μιὰ ἱερὴ Ἔξοδο, μιὰ λιτάνευση ἀπὸ τὴ ζωὴ πρὸς τὸν θάνατο κι ἀπὸ τὸν θάνατο στὴν Ἀνάσταση. 4.000 περίπου σφαγιάσθηκαν, 3.000 αἰχμαλωτίσθηκαν, καὶ μόνο 1.300 κατάφεραν νὰ διασωθοῦν. Καὶ ἀπὸ αὐτοὺς μόνο 13 γυναῖκες.
Τὸ Μεσολόγγι ἔπεσε, μὰ δὲν νικήθηκε. Ἔγινε σύμβολο, ἔγινε φῶς γιὰ ὅσους θὰ ἀκολουθοῦσαν. Ἡ ἡρωικὴ αὐτὴ Ἔξοδος προκάλεσε μεγάλη συγκίνηση στὴν Εὐρωπαϊκὴ κοινὴ γνώμη καὶ ἐπιτάχυνε τὶς διαδικασίες γιὰ τὴν τελικὴ λύση τοῦ Ἑλληνικοῦ ζητήματος.
Σήμερα, δύο αἰῶνες μετά, καθὼς στεκόμαστε μὲ ἱερὸ δέος μπροστὰ σ’ αὐτοὺς τοὺς Ἐλεύθερους Πολιορκημένους, δὲν καλούμαστε ἁπλῶς νὰ θυμηθοῦμε ἢ νὰ συγκινηθοῦμε. Καλούμαστε νὰ γίνουμε συνεχιστές τους· νὰ κατανοήσουμε ὅτι κάθε ἐποχὴ ἔχει τὶς πολιορκίες της καὶ τὶς ἐξόδους της· καὶ ὅτι ὁ δρόμος τῆς θυσίας ὁδηγεῖ πάντοτε στὸ φῶς τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἀθανασίας.
Ἡ πατρίδα μας πολιορκεῖται χρόνια τώρα ἀπὸ ἀλλοπρόσαλλους ἐχθρούς, ποὺ βάλθηκαν νὰ ἀποδομήσουν στὸν τόπο μας κάθε τι ἱερὸ καὶ ὅσιο. Κι ἐμεῖς ἀκολουθώντας τὸ παράδειγμα τῶν Ἐλεύθερων Πολιορκημένων καλούμαστε νὰ ὁπλισθοῦμε μὲ πνεῦμα ἡρωικό, ἀγωνιστικό, ἀσυμβίβαστο, προκειμένου νά μείνουμε σταθεροὶ στὴν πίστη καὶ στὸ ἦθος τῶν ἡρωικῶν προγόνων καὶ τῶν ἁγίων πατέρων μας. Νὰ γίνουμε ὅλοι οἱ Ἕλληνες μία ψυχή, γιὰ νὰ σταθοῦμε ἀλύγιστοι ἀπέναντι στὸν τυφώνα τῆς ἀποδομήσεως τῶν ἰδανικῶν τῆς πατρίδος μας· καὶ νὰ κάνουμε τὴ δική μας προσωπικὴ ἔξοδο πρὸς τὴν πνευματικὴ ἐλευθερία. Διότι τὰ ἔθνη δὲν καταρρέουν τὸσο ἀπὸ ἐξωτερικὲς πολιορκίες, ὅσο ἀπὸ ἐσωτερικὲς προδοσίες.
Δύο αἰῶνες μετά, οἱ Ἐλεύθεροι Πολιορκημένοι στέκονται ὁλοζώντανοι μπροστά μας, μᾶς μιλοῦν καὶ μᾶς ρωτοῦν: Εἶσθε διατεθειμένοι νὰ θυσιάσετε τὰ πάντα γιὰ τὸν τόπο μας, γιὰ τὴν ἱστορία μας, γιὰ τὰ ἱερὰ καὶ τὰ ὅσια της φυλῆς μας; Μόνο ὅταν ἀποκτήσετε κι ἐσεῖς τὸ δικό μας φρόνημα, θ᾿ ἀξιωθεῖτε νὰ δεῖτε Ἀνάσταση, Ἀνάσταση προσωπική, Ἀνάσταση πνευματική, Ἀνάσταση τοῦ γένους μας.