1896. Συμπληρώνονται φέτος 130 χρόνια ἀπό τήν ἔναρξη τῶν σύγχρονων Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων στήν Ἀθήνα στίς 25 Μαρτίου 1896 (σύμφωνα μέ τό τότε «παλαιό» ἡμερολόγιο), ἡμέρα Δευτέρα τοῦ Πάσχα καί ἡμέρα τῆς ἐθνικῆς μας ἑορτῆς, προφανῶς ὄχι τυχαῖα ἐπιλεγμένη. Ἀκόμη καί σήμερα, ὅμως, 130 χρόνια μετά, οἱ περισσότεροι ἀπό ἐμᾶς ἀγνοοῦμε ὅτι ὑπῆρχε κάποιος πού εἶχε συλλάβει τήν ἰδέα καί προγραμματίσει τήν ἀναβίωση τῶν Ἀγώνων πολύ πρίν κάν γεννηθεῖ ὁ βαρόνος Πιέρ ντέ Κουμπερτέν. Ἀγνοοῦμε ἀκόμη τόν πρῶτο πρόεδρο τῆς Διεθνοῦς Ὀλυμπιακῆς Ἐπιτροπῆς (ΔΟΕ), πού ἦταν Ἕλληνας. Θυμόμαστε ὅλοι τόν Σπύρο Λούη, ὀλυμπιονίκη τοῦ μαραθωνίου δρόμου, ἀγνοοῦμε ὅμως ὅτι ὑπήρξαν καί ἄλλοι Ἕλληνες ὀλυμπιονίκες τό 1896.
Ὁ πρῶτος ὁραματιστής τῶν σύγχρονων Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων
Ἡ σύλληψη τῆς ἰδέας γιά τήν ἀναβίωση τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων (ΟΑ) – καί μάλιστα στήν Ἀθήνα – ἀνήκει στόν Ἕλληνα βαθύπλουτο ἀλλά καί φιλόπατρη ἐθνικό μας εὐεργέτη Εὐάγγελο Ζάππα. Ὁ Εὐάγγελος Ζάππας γεννήθηκε περί τό 1800 στό Λάμποβο τῆς Βορείου Ἠπείρου ἀπό Ἕλληνες γονεῖς. Στόν ἱερό ἀγώνα τῆς ἐθνεγερσίας τοῦ 1821 συμμετεῖχε δίπλα στόν Μάρκο Μπότσαρη, τόν Πανουργιᾶ, τόν Μακρυγιάννη. Τό 1831 ἔφυγε γιά τή Ρουμανία, ὅπου ἔγινε πολύ γρήγορα μεγάλος ἐπιχειρηματίας.
Ἡ διάθεσή του νά προσφέρει στήν ἀγαπημένη του πατρίδα πυροδοτήθηκε ἀπό τόν στίχο ἑνός ποιήματος τοῦ Ἀλέξανδρου Σούτσου, πού δημοσιεύθηκε τό 1833 στήν ἐφημερίδα «Ἥλιος», ὅπου ἐλέγχοντας τούς Ἕλληνες τοῦ καιροῦ του ἔγραφε: «… Οἱ ὡραῖοι σας πού εἶναι Ὀλυμπιακοί Ἀγῶνες».
Ἔστειλε, λοιπόν, στόν βασιλιά Ὄθωνα ἐπιστολή, μέ τήν ὁποία τοῦ γνωστοποιοῦσε τήν πρόθεσή του νά χρηματοδοτήσει τήν ὀργάνωση τῶν σύγχρονων Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων στά ἐρείπια τοῦ ἀρχαίου Παναθηναϊκοῦ σταδίου. Ὁ Ὄθωνας ἦταν ἐπιφυλακτικός. Χάρις, ὅμως, στήν παρότρυνση τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν Ἀλέξανδρου Ραγκαβῆ, ἀλλά κυρίως γιά νά μήν ἀπολεστεῖ ἡ προτεινόμενη τεράστια δωρεά ὕψους 1.000.000 φράγκων (40.000 χρυσῶν λιρῶν), κάμφθηκε. Ἔτσι, στίς 19/8/1858 ἐκδόθηκε βασιλικό διάταγμα πού καθιέρωνε ἀνά τετραετία διαγωνισμούς μέ τήν ἐπωνυμία «Ὀλύμπια», πού περιελάμβαναν ἀθλητικούς ἀγῶνες ἀλλά καί ἔκθεση βιομηχανικῶν καί γεωργικῶν προϊόντων στήν περιοχή τοῦ Παναθηναϊκοῦ σταδίου.
Τά πρῶτα «Ὀλύμπια» ἄρχισαν στίς 18/10/1859. Οἱ ἀγῶνες πού περιλάμβαναν ἅλματα, δρόμο, δισκοβολία, ἀκόντιο καί ἀναρρίχηση σέ ἱστό, ἔγιναν στήν πλατεία Λουδοβίκου (σημερινή πλατεία Κοτζιᾶ), ἐπειδή δέν εἶχε ἀκόμη τακτοποιηθεῖ τό Παναθηναϊκό στάδιο, ἐνῶ ἡ ἔκθεση μέ 1.000 ἐκθέτες ἔγινε στήν ὁδό Πειραιῶς. Τά δεύτερα, ἄρχισαν στίς 15/11/1870 (ἐξαιτίας τῶν πολιτικῶν ταραχῶν, ἔξωση τοῦ Βασιλιᾶ κλπ. δέν ἔγιναν νωρίτερα) στό ἀνακαινισμένο ἐν μέρει Παναθηναϊκό στάδιο παρουσίᾳ 30.000 θεατῶν. Διεξήχθησαν 9 ἀγωνίσματα, 7 τῶν ἀρχαίων ἀγώνων καί δύο σύγχρονα. Τά τρίτα «Ὀλύμπια» ἄρχισαν στίς 18/5/1875. Τό 1888 ὁλοκληρώθηκε καί τό Ζάππειο Μέγαρο χάρις στή συνέχιση τῆς διαθέσεως τῶν μεγάλων ἀπαιτούμενων ποσῶν χρημάτων ἀπό τόν Κωνσταντίνο Ζάππα, ξάδελφο τοῦ ἀποθανόντος στό μεταξύ (1865) Εὐάγγελου Ζάππα. Τό 1889 διεξήχθη ἡ τέταρτη καί τελευταία Ζάππεια Ὀλυμπιάδα.
Ἔτσι, ὅταν τόν Ἰούνιο τοῦ 1894 ὁ Γάλλος βαρόνος Πιέρ ντέ Κουμπερτέν διοργάνωσε διεθνές ἀθλητικό συνέδριο στό Παρίσι προκειμένου νά παρουσιάσει τήν ἰδέα του γιά ἀνασύσταση τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων, ἡ Ἀθήνα εἶχε ἤδη συμβάλει στήν ὡρίμαση τῆς κοινῆς γνώμης γιά νά ἀποδεχτεῖ τήν ἰδέα τῆς τέλεσης των πρώτων διεθνῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων καί ταυτόχρονα διέθετε τήν ἐμπειρία τέτοιων ἐκδηλώσεων. Φυσικό ἦταν νά ὁριστεῖ ὡς πρόεδρος τῆς Διεθνοῦς Ὀλυμπιακῆς Ἐπιτροπῆς, πού τότε συστάθηκε ἀπό τούς ἐκπροσώπους ἀθλητικῶν ἐπιτροπῶν 11 χωρῶν, ὁ Ἕλληνας ἐκπρόσωπος καί λόγιος Δημήτριος Βικέλας καί ὡς τόπος διεξαγωγῆς τῆς πρώτης Διεθνοῦς Ὀλυμπιάδας, ἡ Ἀθήνα.
Ἡ μεγάλη δωρεά τοῦ Γεωργίου Ἀβέρωφ
Ἡ εἴδηση τῆς ἀνάληψης τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων ἀπό τήν Ἀθήνα στίς 21/6/1894 ἔτυχε ἐνθουσιώδους ὑποδοχῆς ἀπό τόν ἑλληνικό λαό. Ὅμως, ἡ πολιτική ἀστάθεια, ἀλλά κυρίως ἡ κακή οἰκονομική κατάσταση τῆς χώρας, δέν ἐπέτρεπαν αἰσιοδοξία γιά τήν ἐπιτυχία τῆς Ὀλυμπιάδας. Τότε ἔπαιξε καθοριστικό ρόλο ἡ ἀνάληψη τῆς ἡγεσίας τῆς ἑλληνικῆς ὀργανωτικῆς ἐπιτροπῆς ἀπό τόν διάδοχο Κωνσταντίνο. Αὐτό προκάλεσε ἕνα κύμα δωρεῶν ἀπό ὅλον τόν Ἑλληνισμό. Χαρακτηριστικό τοῦ κλίματος πού δημιουργήθηκε εἶναι τό παρακάτω γεγονός:
Ἡ ἐπιτροπή ἔστειλε στήν Αἴγυπτο, μέ ἕνα γράμμα τοῦ Διαδόχου, τόν Γενικό Γραμματέα της Τιμολέοντα Φιλήμονα στόν μεγάλο εὐεργέτη τοῦ ἔθνους Γεώργιο Ἀβέρωφ. Ὅταν ὁ Ἀβέρωφ διάβασε τό γράμμα, ὅπως ἀναφέρει ὁ Φιλήμων, σηκώθηκε ὄρθιος καί μέ δακρυσμένα μάτια τοῦ ἔσφιξε τό χέρι λέγοντας: «Ἡ εὐχή τοῦ Διαδόχου θά ἐκπληρωθεῖ. Τό Παναθηναϊκό στάδιο θά ξαναζήσει καί πάλι μέ ὅλη τήν ἀρχαία λαμπρότητα καί αἴγλη του». Καί ὁ μεγάλος Ἠπειρώτης ἔδωσε γιά πρώτη δόση 1.000.000 δραχμές, γιά τήν ἀναμαρμάρωση τοῦ σταδίου.
Ὅταν, βέβαια, ἔγιναν οἱ Ἀγῶνες τοῦ 1896, δέν εἶχε ὁλοκληρωθεῖ πλήρως ἡ ἀναμόρφωση. Γι᾿ αὐτό χρησιμοποιήθηκαν προσωρινά ξύλινα καθίσματα σέ μερικές κερκίδες καί σέ ἄλλες τά ἀρχαῖα πέτρινα, πού εἶχαν ἀπομείνει. Ὅλοι οἱ ξένοι πού ἦρθαν στήν Ἀθήνα γιά τούς Ἀγῶνες θαύμασαν τό στάδιο, ἔστω καί μισοτελειωμένο. Ἦταν τό καλύτερο τῆς ἐποχῆς.
Ἡ πρώτη σύγχρονη Ὀλυμπιάδα
Ἡ ἔναρξη τῶν Ἀγώνων τῆς πρώτης Ὀλυμπιάδας ἔγινε τήν 25η Μαρτίου, ἡμέρα τῆς ἐθνικῆς μας ἑορτῆς καί ταυτόχρονα Δευτέρα τοῦ Πάσχα, στό Καλλιμάρμαρο, μοναδικό ὀλυμπιακό στάδιο πού χρησιμοποιήθηκε κατά τόν 19ο αἰώνα. Ἀπό νωρίς τό μεσημέρι τό στάδιο ἦταν κατάμεστο ἀπό 80.000, θεατές πού εἶχαν δημιουργήσει ἀτμόσφαιρα καταπληκτική. Τήν ἔναρξη κήρυξε ὁ βασιλιάς Γεώργιος Α΄. Στή συνέχεια 9 μπάντες καί χορωδία 150 μελῶν ἐρμήνευσαν τόν ὀλυμπιακό ὕμνο σέ σύνθεση τοῦ Σπύρου Σαμάρα καί στίχους τοῦ Κωστῆ Παλαμᾶ. Ἀκολούθησε ἡ ἔπαρση τῆς σημαίας, ὁ Ἐθνικός μας Ὕμνος καί ἡ παρέλαση τῶν 241 ἀθλητῶν ἀπό 14 χώρες, σύμφωνα μέ τή ΔΟΕ.
Στίς 10 μέρες τῶν Ἀγώνων διεξήχθησαν συνολικά 43 ἀγωνίσματα σέ 9 ἀθλήματα (ὄχι 11, ὅπως προβλεπόταν, ἐπειδή οἱ προγραμματισμένοι ἀγῶνες ἱστιοπλοΐας καί κωπηλασίας ματαιώθηκαν λόγῳ κακῶν καιρικῶν συνθηκῶν).
Οἱ Ἀγῶνες πραγματοποιήθηκαν στό Παναθηναϊκό στάδιο (ἄρση βαρῶν, γυμναστική, πάλη καί στίβος), στό Ζάππειο (ξιφασκία), στόν λιμένα Ζέας (κολύμβηση), στόν Μαραθώνα (ποδηλασία σέ δημόσιο δρόμο καί ἡ ἀφετηρία τοῦ μαραθωνίου), στό ποδηλατοδρόμιο Νέου Φαλήρου (ποδηλασία πίστας), στό Σκοπευτήριο Καλλιθέας (σκοποβολή), καί στούς Στύλους τοῦ Ὀλυμπίου Διός (ἀντισφαίριση).
Οἱ Ἕλληνες Ὀλυμπιονίκες
Στούς ἀγῶνες αὐτῆς τῆς Ὀλυμπιάδας οἱ νικητές ἔπαιρναν ἕνα ἀσημένιο μετάλλιο, ἕνα κλαδί ἐλιᾶς καί ἕνα ἀναμνηστικό δίπλωμα, ἐνῶ οἱ δεύτεροι ἔπαιρναν ἕνα χάλκινο μετάλλιο, ἕνα κλαδί δάφνης καί δίπλωμα. Οἱ τρίτοι δέν ἔπαιρναν μετάλλιο. Ἡ ΔΟΕ καθιέρωσε ἀπό τό 1904 τό σημερινό σύστημα καί προχώρησε σέ ἀπονομή ἐκ τῶν ὑστέρων χρυσῶν, ἀσημένιων καί χάλκινων μεταλλίων στούς τρεῖς πρώτους ἀθλητές κάθε ἀγωνίσματος, ὥστε νά συμβαδίζουν μέ τό σύστημα πού ἱσχύει ἀπό τότε μέχρι σήμερα. Μέ τό σύστημα αὐτό ἡ χώρα μας πῆρε τά περισσότερα μετάλλια, 47 (10 χρυσά, 18 ἀργυρά καί 19 χάλκινα), ἐνῶ οἱ ΗΠΑ 20 (11 χρυσά, 7 ἀργυρά καί 2 χάλκινα). Οἱ Ἕλληνες φίλαθλοι πανηγύρισαν κατά χρονική σειρά τίς ἑξῆς 10 πρωτιές:
Λέων Πύργος, στό «ξίφος ἀσκήσεως διδασκάλων». Παντελής Καρασεβδᾶς, στή «σκοποβολή μέ τυφέκιο ἀπό τά 200m». Ἰωάννης Γεωργιάδης, στήν «ἀτομική σπάθη». Ἰωάννης Μητρόπουλος, στούς κρίκους. Ἦταν ὁ πρῶτος Ἕλληνας νικητής πού ἀποθέωσαν οἱ θεατές τοῦ Παναθηναϊκοῦ σταδίου. Νικόλαος Ἀνδριακόπουλος, στήν «ἀναρρίχηση ἐπί κάλῳ». Στό θεαματικό καί δύσκολο αὐτό ἀγώνισμα ἀπαιτεῖτο ἡ ἀναρρίχηση σέ σχοινί 14 μέτρων στηριγμένο σέ ἱστό. Σπύρος Λούης, στόν μαραθώνιο, μέ χρόνο 2.58΄.50΄΄. Ἰωάννης Φραγκούδης, στή «σκοποβολή μέ πιστόλι ταχείας βολῆς». Ἰωάννης Μαλοκίνης, στήν «κολύμβηση 100 μέτρων ἐλεύθερο ναυτῶν». Γεώργιος Ὀρφανίδης, στή «σκοποβολή μέ τυφέκιο ἀπό 300m». Ἀριστείδης Κωνσταντινίδης, στήν ποδηλασία σέ δημόσιο δρόμο 87km.
Ἀξίζει τέλος νά ὁλοκληρωθεῖ τό ἄρθρο αὐτό μέ δύο περιστατικά πού συνόδευσαν τούς πανηγυρισμούς γιά τόν Σπύρο Λούη.
Μέ τήν εἴσοδό του στό στάδιο, τοῦ «νερουλᾶ ἀπό τό Μαρούσι», ὁ κόσμος ξεχύθηκε στόν στίβο. Ὁ διάδοχος Κωνσταντίνος καί ὁ ἀδελφός του κατέβηκαν μαζί μέ τό πλῆθος σήκωσαν ψηλά τόν Λούη καί τόν ἀνέβασαν μέχρι τήν πορφυρή ἐξέδρα πού καθόταν ὁ βασιλιάς. Ἐπί μέρες γιόρταζαν τά ἐπινίκια.
Ὅταν ὁ βασιλιάς Γεώργιος ρώτησε στήν τελετή ὑποδοχῆς τῶν νικητῶν στά ἀνάκτορα τόν Λούη τί μποροῦσε νά κάνει γι᾿ αὐτόν, ὁ Λούης εἶπε ἀφελέστατα: «Μεγαλειότατε, νά μοῦ χαρίσετε μία καινούργια σούστα (σ.σ. κάρο) γιά νά κουβαλῶ τό νερό στήν Ἀθήνα!». Αὐτός ἦταν ὁ Σπύρος Λούης.
τ.
Πηγές: Ἱστοσελίδες wikipedia, olympicwinners, greekworldhistory, syllogosathineon. Ἐφημερίδα Καθημερινή (7/7/2024).